Ramón
Polo Pardo naceu na vila de Corcubión o 13 de abril de
1901, e tardaría bastantes días en bautizarse para o que era
habitual na época (o normal era facelo o mesmo día ou ao seguinte),
segundo lemos na súa partida de bautismo: “En la
Iglesia Parroquial de Corcubión a veinte y un días de Abril año de
mil novecientos uno; yo Don Lino Blanco bauticé solemnemente y puse
los S. Oleos con el nombre de Ramón a un niño que nació en el día
trece del mismo mes hijo legítimo de D. Baltasar Polo y Emilia
Pardo, él cabo de mar de esta villa; abuelos pats
José y Nicolasa Vázquez; maternos D. Ignacio y Margarita Moreira,
todos ellos del Ferrol; fueron padrinos Ramón Pais y su mujer Ana
López...”. Como se desprende da información proporcionada por
esta partida bautismal, Ramón Polo era fillo dos ferroláns Baltasar
Polo Vázquez e Emilia Pardo Moreira. Este matrimonio chegara a
Corcubión por motivos laborais, pois Baltasar traballaba como cabo
de mar, e fora destinado ao porto corcubionés. Do matrimonio naceron
10 fillos, sete deles en Corcubión, aínda que algúns morreron
axiña. Deberon chegar pouco antes de 1894, que é cando nace
Clemencia Emilia (14-4-1894), a primeira corcubionesa da familia.
Antes naceran Joaquín, José e Agustín. Despois da primeira filla,
chegaron Alfredo Ramón, que naceu o 10 de febreiro de 1896, Manuel o
31 de marzo de 1898 e Enrique o 8 de agosto de 1899. Antes de que
nacese o noso protagonista xa falecera Enrique (o 13 de febreiro);
despois nacerían dous máis, mais de escasa vida: Emilio Manuel
Marcos Esteban naceu o 25 de abril de 1904 e faleceu o 7 de agosto do
mesmo ano, e Fernando Manuel naceu o 28 de xaneiro de 1907 e morreu o
4 de agosto de 1907. Era Ramón o oitavo irmán, aínda que el só
coñeceu seis maiores, e acabou por ser o benxamín da familia pola
morte dos seus continuadores.
Seus pais eran, como vimos,
ferroláns, de familia relacionada coa Mariña e co porto militar.
Por parte paterna, Ramón tiña dúas tías, Carolina e Ángela (esta
casada co sarxento da Mariña, Domingo Baamonde), e por parte materna
outros dous tíos, Josefa e Ramón. Seus avós maternos, Ignacio
Pardo de Cela Pérez e Margarita Moreira Santos, tamén estaban
relacionados co exército.
 |
| Debuxo do Corcubión de 1920 publicado en Nerio |
Cando Ramón apenas contaba con 7
anos tivo que marchar de Corcubión. Seu pai foi destinado a
Redondela por orde do 26 de maio de 1908. Atrás quedaba a infancia
na vila de San Marcos, onde deu as súas primeiras patadas a un
balón, seguramente na compaña doutros rapaces da burguesía local
contemporáneos del, como os irmáns Miñones Bernárdez, os Pais
(fillos e sobriños de seus padriños), o futuro dramaturgo e
xornalista no Uruguai Arturo Carril... O pai de Ramón sufriu nos anos
seguintes continuos cambios de destino: Vigo, Pontevedra, Gran
Canaria, Lanzarote, Vilagarcía..., así que a familia decidiu
asentarse na Guarda. Na vila do Rosal comezou Ramón a estudar no
Colexio de Camposancos, e continuou a súa paixón polo fútbol no
Campo do Codesal. A proximidade da vila guardesa con Vigo seguramente
fixo que a febre do fútbol chegase aquí moito antes que a outros
lugares, e así en 1915 xa se funda o Deportivo Guardés, e ese mesmo
ano inaugúrase o novo Campo de Chans, e alí, non podía ser doutro
xeito, estaba Ramón Polo.
En outubro de 1916 concédenlle unha
bolsa de estudos para ingresar no Seminario de Tui. Os seminarios,
esas institucións que foron canteira de curas, pero tamén de
grandes futbolistas galegos, non fixo unha excepción co primoxénito
dos Polo, e axiña se viu que a súa carreira eclesiástica se ía
ver apartada por outra máis prometedora, a de futbolista. As
condicións deste rapaz non pasaron desapercibidas, e non tardaría
en chamar ás súas portas o fútbol profesional, ou máis ben
naquela época, semiprofesional. Un dos grandes clubs galegos de
comezos do século XX, o Fortuna vigués, vaino incorporar ás súas
filas.
Fortuna
F.C.
O
Fortuna Football Club fundouse en Vigo en 1906 e era o equipo da
clase obreira e dos mariñeiros de Bouzas, barrio no que tiña o seu
campo de fútbol; o seu gran rival era o Vigo C.F., que se fundara en
1905 (en 1913 cambiaría de denominación pola de Vigo Sporting Club)
e era o equipo da xente do centro urbano e mais do barrio de Coia,
campo no que xogaba. Os dous clubs foron os dominadores do fútbol
galego ata que se fusionaron en 1923. Das primeiras 16 edicións do
Campionato de Galicia, conseguiron oito títulos cada un, sen darlles
ningunha opción aos seus rivais, que naquela época eran
fundamentalmente o Deportivo da Coruña e o Pontevedra Sporting.
Lembremos que a Liga española non se empezou a disputar ata 1928, e
que aínda que a Copa do Rei xa se celebraba desde 1902 (o Vigo CF
perdeu a final co Real Madrid en 1908), o torneo galego era a máxima
competición para estes clubs. O Campionato de Galicia desenvolveuse
entre 1906 e 1940, disputándose 32 edicións, das que 23 foron parar
a clubs vigueses. Estes foron os campións: Fortuna FC (8 títulos en
15 participacións), Vigo Sporting (8 títulos en 16 participacións),
RC Celta (7 títulos en 15 participacións), RC Deportivo da Coruña
(6 títulos en 24 participacións), Racing de Ferrol (2 títulos en
16 participacións) e Eiriña de Pontevedra (1 título en 15
participacións).
Pois ben, Ramón Polo comeza a xogar
no chamado equipo infantil do Fortuna, que en realidade viña a ser o
que hoxe serían os xuvenís, e en 1918 xa debuta co primeiro equipo.
Aínda que sería ao ano seguinte cando se incorpora de facto ao seu
plantel, aínda que o Fortuna FC non pode xogar o Campionato de
Galicia da temporada 1919-20 ao ser inhabilitado pola Federación
Galega (a temporada anterior negárase a entregarlle o trofeo de
campión ao Vigo Sp. por considerar inxusta a vitoria destes). Xa que
logo, a temporada 1920-21 vai ser a súa primeira temporada nesta
competición, e vaino facer ao grande pois proclámase campión,
título que repite ao ano seguinte.
Pero na campaña 1920-21 o Fortuna
tamén realizou unha gran Copa do Rei, plantándose nas semifinais
ante o Real Unión de Irún; no partido de ida en Coia, Polo
colaborou cun gol á goleada (5-1), e na volta o cadro vasco logrou
gañar ao final de todo (3-2), e como daquela non contaban os goles,
houbo que celebrar un partido de desempate en Madrid, e o Fortuna a
piques estivo de gañar, xogando case todo o encontro cun xogador
mancado [lembremos que ata 1970 non se regulamentou os cambios de
xogadores, aínda que en España desde unha década antes podíase
substituír o porteiro en caso de lesión], e contra o final logrou
remontar o Real Unión (4-3). As condicións deste interior esquerdo
(o "insider" -como era adoito chamarlle coa terminoloxía
inglesa- era o que ocupaba o posto na dianteira entre o extremo e o
dianteiro centro), goleador e dun potente disparo traspasaron
fronteiras e o FC Barcelona intenta a súa fichaxe. No mes de agosto
xa se comentaba na prensa que a vindeira campaña ía ser xogador do
club catalán, e en decembro o Fortuna chega a un acordo para que
fiche polos azulgranas, pero de súpeto todo se torce e o traspaso
vénse abaixo "por asuntos particulares". A razón da non
fichaxe parece que estivo na negativa da nai de Ramón en que o seu
fillo marchase para a cidade catalá sendo aínda tan novo, a pesar
de que lle ofrecían unha ficha dunhas 15 mil pesetas.
A
Selección Galega
 |
| 1º partido da Selección Galega |
Un
mes antes, en concreto, o 19 de novembro de 1922, Polo foi titular no
primeiro partido da historia da Selección Galega, que comezou nesa
data a disputar o Campionato Interrexional. No vigués campo de Coia,
o combinado galego venceu á selección de Castela por un claro 4-1,
co segundo gol galego obra de Polo. O 7 de xaneiro de 1923, no mesmo
campo, a Selección Galega enfróntase nun encontro amigable coa
Selección de Lisboa, que contiña case a totalidade dos integrantes
da selección portuguesa. A vitoria foi para os galegos cun claro
3-1, que remontaron o tanto inicial portugués con dous goles de
Polo. Sete días despois, a selección galega viaxa a Sevilla para
enfrontarse á andaluza nun decisivo encontro do Campionato
Interrexional, e nova vitoria do equipo galego por un contundente
1-4, con novo gol de Polo que serviu para desfacer o empate co que se
chegara ao descanso. Cómpre sinalar que neste encontro produciuse un
desagradable incidente que fala da potencia que Ramón Polo lle
imprimía ao balón, pois un forte disparo seu a queimarroupa sobre o
ventre do porteiro andaluz Larumbe causoulle a este unha grave
lesión, da que tivo que ser operado e que lle impediu volver xogar
ao fútbol. Tras a vitoria en Sevilla a selección galega
clasificábase para a final do Campionato Interrexional, que se ía
celebrar o 25 de febreiro no Campo de Coia, e o rival era a selección
asturiana, que viña de desfacerse das potentes seleccións vasca e
catalá. Os galegos parecían os favoritos por xogaren na casa, e
máis cando Polo marca o primeiro gol do partido, pero os asturianos
empatan antes do descanso, e na segunda parte marcan dous goles máis
para gañar o campionato. Magnífica a actuación do corcubionés,
que marcou en todos os encontros da selección galega, con cinco
goles en catro partidos.
RC
Celta: máximo goleador da historia do club
O
23 de agosto de 1923 ten lugar en Vigo un feito histórico: o
nacemento do Real Club Celta, que xorde da fusión entre os dous
grandes clubs da cidade, o Fortuna FC e o Vigo Sporting. Frustrada a
súa fichaxe polo FC Barcelona, Ramón Polo vaise integrar no cadro
de xogadores do novo club e aquí vai forxar a súa lenda.
Comeza participando no Campionato de
Galicia, única competición oficial que existía na época xunto coa
Copa do Rei. O Celta proclamouse campión nas tres primeiras edicións
nas que participou, e co equipo, claro está, tamén Ramón Polo:
1923-24, 1924-25 e 1925-26. En abril de 1924 Ramón Polo impresionou
aos membros da selección do Uruguai que fixo escala en Vigo para
xogar dous partidos contra o Celta no seu camiño cara ás Olimpíadas
de París, onde se proclamaría campioa. O 10 de abril un equipo de
fútbol suramericano xogou por vez primeira en Europa, e foi a
Selección do Uruguai contra o Celta no Campo de Coia, con vitoria
uruguaia por 3-0, e tamén gañou o día 13, nesta ocasión por 4-1.
Con estes encontros iniciaríase unha curiosa relación de Polo co
fútbol suramericano. Ao ano seguinte, sería o Boca Juniors o que
viñese a Vigo de xira, e xogou tamén dous encontros en Coia. O 5 de
marzo os arxentinos vencéronlle ao Celta por 1-3, pero o salientable
foi o gol de Polo: “Casal centra corto y por bajo a Polo, quien
mete rápidamente el pié, para disparar un shot raso y tan
fulminante, que cuando Tesorieri se estira en <<plongeón>>
, el balón está en las mallas. Es un goal fantástico, el mejor de
toda la tarde”, podíase ler ao día seguinte no Faro de
Vigo. A noticia viña de que os
arxentinos gabábanse de que o porteiro Tesorieri era imbatible, e
Polo conseguira
marcarlle.
Pero non quedou aquí a cousa, pois o 8 de marzo xogaron de novo e o
Celta gañou por 3-1, e os titulares da prensa viguesa rezaban:
“Galicia inflige la primera seria derrota en Europa al formidable
football sudamericano” (Faro de Vigo,
10·3·1925).
Centrándonos de novo na competición
oficial, na temporada 1924-25 o Celta alcanza as semifinais da Copa
do Rei, e o seu rival foi o Arenas de Getxo, equipo que vence en
terras vascas (1-0), e nun pobre partido dos dous empatan en Coia
(1-1), o que deixaba aos vigueses fóra da final. Repetiu o Celta
semifinal ao ano seguinte, e desta vez o rival foi o Athletic -aínda
se escribía así- de Madrid e xogouse a eliminatoria a partido único
en Bilbao. Cun gol de Polo o Celta adiantouse 2-1, pero a escasos
minutos para o final, os madrileños lograron igualar co porteiro
céltico tirado no chan lesionado; o partido foise á prórroga co
Celta cun home menos pois o meta non puido continuar e un defensa
tivo que ocupar o seu sitio; os celestes non aguantaron e o Athletic
madrileño marcaría un terceiro gol que os clasificaba para a final.
En 1927, a revista madrileña Gran
Vida publicaba un artigo sobre a
figura de Ramón Polo,
facendo fincapé nunha das
súas principais características, o forte disparo da súa perna
esquerda: "El céltico 'recordman' del chut. No
creemos exagerar asegurando que ningún otro equipier de España
puede compararse en fortaleza de chut con el gran interior izquierda
del Celta, D. Ramón Polo. Esto ha sido proverbial en España, y
recordamos que cuando al romper Alcántara la red francesa, en el
encuentro de Burdeos, los periódicos deportivos galos se llenaban de
admiración ante el fortísimo chut del jugador catalán, añadían:
<<pero España tiene aun otro interior izquierda todavía más
formidable chutador: ¡Polo!>> (...) ...la gloria de su
chut, su repertorio de filigranas, dominio de balón, temple en el
pase y velocidad, que hizo de él durante no poco tiempo el mejor
interior de España".
Nas
temporadas 1926-27 e 1927-28 o Celta só chegou ata os cuartos na
Copa do Rei, a pesar da boa actuación de Polo, que marcara 10 e 14
goles, respectivamente. Neste
1928, a comezos de
maio, a selección do Uruguai
volve facer parada en Vigo camiño doutros Xogos Olímpicos, neste
caso os de Amsterdam,
nos que novamente o combinado
uruguaio volve proclamarse campión. Nesta ocasión non houbo
partidos amigables, pois o barco non fixo máis que unha pequena
escala no porto vigués, o que foi aproveitado pola madrileña
revista Estampa para
facer unha entrevista a bordo, cun entrevistador de excepción, o
capitán do RC Celta, Ramón Polo, que fixo de anfitrión ante os
xogadores uruguaios.
O interior corcubionés fíxolle unha serie de preguntas ao capitán
da selección charrúa, Nazassi, e a revista reproduce
tamén
unha foto das dúas figuras futbolísticas.
Ese
mesmo ano, pero a finais de xuño, o RC Celta inicia unha xira pola
Arxentina e o Uruguai, onde van ser recibidos coma heroes pola prensa
local, sobre todo pola da colectividade galega. A prestixiosa revista
Céltiga, da que
formaban parte Ramón Suárez Picallo ou Eduardo Blanco Amor, vai
levar a figura de Ramón Polo á portada do seu número 84, e xa no
número seguinte aparece
unha ampla reportaxe da presenza do equipo vigués polas terras do
Prata. O mesmo sucede noutras publicacións como o
Correo de Galicia. Con
esta viaxe, Polo completaba o círculo da súa relación co fútbol
riopratense.
1929
vai ser o ano no que dea inicio o campionato de Liga de fútbol en
España, no mes de febreiro,
aínda que oficialmente se considere a temporada como 1928-29. A
sorpresa veu da non inclusión do RC Celta como un dos dez equipos
que ían compoñer
a Primeira División, para a
que se decidira que ían formar parte todos os equipos que chegaran
algunha vez á final da Copa do Rei, e aínda que o Vigo Sporting si
o fixera, non se aceptou ao Celta a pesar de ser fillo do primitivo
club vigués.
A ridícula decisión complicou á propia Federación, pois só tiña
nove equipos, e decidiu
organizar
un torneo eliminatorio de oito equipos para elixir o décimo
representante. O Celta si que estivo presente neste torneo, pero o
campión foi o Racing de Santander e sería este quen participase na
Primeira División. O Celta tivo que conformarse coa Segunda
División, algo que supuxo un forte descontento na cidade, e tal foi
así que o equipo rematou na penúltima posición ligueira e
descendeu para a Terceira División. A
campaña 1929-30 disputa logo a terceira categoría do fútbol
español sen moito éxito, pero si gañará de novo o Campionato de
Galicia. Aínda así, a
figura de Ramón Polo seguía sendo recoñecida. No xornal Heraldo
de Madrid entrevistaban ao
ex-futbolista arxentino Atilio Giavarini Gowland na previa ao 1º
Campionato do Mundo
de Fútbol, na que fala da supremacía mundial do Uruguai e da
Arxentina, mais tamén lle preguntan polos xogadores españois que
máis lle gustan, ao que responde: "Sobre todos, Ramón
Polo, a quien vi por primera vez cuando la excursión del Real Celta
a través de aquellas canchas; es el único <<footballer>>
hispano que posee nuestra técnica: precisión en el pase,
maravillosos cambios de juego, gran conocimiento de lo que es un
partido, excelente dribling y espléndido chut. ¡Lástima que los
años no transcurran en balde!... Polo es un <<insider>>
peligrosímimo".
Pouco
sabía o arxentino que Ramón Polo ía decidir ese verán retirarse
da práctica do fútbol. Con tal motivo, na súa vila de adopción, A
Guarda, deciden tributarlle unha homenaxe, e o 27 de xullo xogouse un
partido entre o Deportivo Guardés, o seu primeiro club, e o RC
Celta, no que Polo formou cos guardeses
e foi autor de tres goles. Evidentemente o Celta tamén lle ía
tributar unha homenaxe, neste caso o 7 de setembro, cun partido en
Balaídos fronte ao Athletic Club de
Bilbao. Pero
pouco lle durou o retiro. O Celta fixo o imposible para que seguise
xogando para así conseguir o ascenso á 2ª División e Ramón non
se puido negar: "me dijeron que aún hacía falta. Y
haciéndole falta al Celta, aunque fuese a rastras",
declararía no xornal madrileño Sparta
tempo despois.
 |
| Ramón Polo atendido da fractura do peroné no partido contra o Deportivo |
A
alegría da súa volta durou
pouco, pois no partido do Campionato de Galicia fronte ao Deportivo
do 12 de outubro, rompía o peroné; aínda
que el seguiu xogando o
encontro e mesmo foi quen de
marcar un gol de penalti coa perna rota. Polo
tivo que estar varios meses sen xogar, pero
así e todo, o Celta
proclamaríase campión da Terceira esa temporada e volvería á
Segunda División para a 1931-32. Esta
campaña o equipo logra
evitar o descenso, consegue un novo Campionato de Galicia e
fai unha excelente Copa do Rei,
onde chega de novo ás
semifinais. Aquí o rival vai ser o FC
Barcelona, que sentenciaría
en Les Corts cun contundente 3-0, aínda que aos celestes quedoulles
a honra de vencer en Balaídos (2-1). Este mesmo ano
a traxectoria de Ramón Polo é recoñecida pola Federación Galega
de Fútbol, que lle outorga a Medalla de Ouro da institución. As
temporadas 1932-33 e 1933-34 son mediocres para o club vigués, que
queda nos
postos medios da clasificación, aínda que na última delas
gaña de novo o Campionato de
Galicia.
Este ano responde
unha enquisa do diario As
na que se interesaban pola figura do capitán nos clubs de fútbol;
as respostas de Polo son, cando menos, sorprendentes: "El
capitán del equipo es el encargado de cumplir con el protocolo del
partido que juegue su 'team'. Pero el capitán debe cambiar
impresiones con sus compañeros referente al partido que se vaya a
jugar. Una vez el equipo en el campo, debe asumir la dirección plena
del 'match', vigilando a su vez al árbitro, porque éstos, en su
mayoría, son unos funcionarios que no conocen o no cumplen con un
criterio de lealtad e imparcialidad. (...) Yo no intervengo en la
formación de los equipos, lo cual es una gran comodidad. Pero
entiendo que los equipos debería formarlos una comisión deportiva
de tres elementos competentes -extraños a la Directiva-, asesorada
por el capitán y oyendo al entrenador. Los entrenadores deben de
limitarse a preparar y dar cuenta a la Junta y comisión deportiva
del estado de sus jugadores. Nada más. La responsabilidad, caso que
la haya, debe asumirla con valentía la comisión deportiva ante el
club, y el capitán, ante la citada comisión".
 |
| Un dos moitos goles que conseguiu marcar Polo |
Para
a temporada 1934-35
prodúcese un cambio na categoría de prata e pásase dun grupo de 10
equipos a haber tres grupos de oito equipos cada un. O Celta
proclámase campión do Grupo I, pero o ascenso lográbase nunha
segunda fase na que participaban os dous primeiros de cada grupo; o
Celta quedaría terceiro nesta segunda fase e fóra das dúas prazas
de ascenso. O 28 de abril de 1935 Ramón Polo disputou o seu último
partido de liga, no Estadio Bardín de Alacante, nun
encontro no que
o Celta perdeu co Hércules por 1-0 cando aos vigueses lles chegaba o
empate para lograr o ascenso. O
último gol de Polo
produciuse tamén ante o
Hércules, na vitoria en Balaídos o 31 de marzo, que serviu para
lograr o triunfo (2-1), nun partido
no que as crónicas falan dun Polo que parecía o mesmo que dez anos
atrás. Con todo, o seu
último encontro
como celeste foi o de Copa que xogou en Balaídos fronte ao Sabadell
o 19 de maio de 1935, no que o cadro vigués venceu por 4-3 (non
xogaría a volta, na que quedaría eliminado o Celta). Ramón
Polo retirouse do fútbol sen lograr ascender ao seu RC Celta á
Primeira División -algo que se lograría ao ano seguinte-, pero
aínda hoxe figura na
historia do club celeste ao ser, cos
seus 159 goles logrados en
259 partidos (segundo datos
de yojugueenelcelta.com), o
máximo goleador da historia
do club.
Segundo este portal web, as
cifras divídense do seguinte xeito: no Campionato de Galicia (97
partidos, 77 goles), na Copa do Rei (60 partidos, 45 goles) e na Liga
-coas promocións incluídas- (102 partidos, 37 goles).
A
Selección Española
 |
| Coa camisola da sel. española |
Como
vimos, Ramón Polo non xogou ningún partido na Primeira División
-lembremos que esta non se
inicia ata 1929-, pero iso
non foi obstáculo
para que o corcubionés chegase a vestir a camisola da Selección
española. E fíxoo nunha época na que era moi difícil chegar a
ela, non só porque se xogaban menos partidos dos que se celebran
hoxe en día, senón polo dominio dos xogadores vascos no combinado
español, pois había
certo trato de favor cara a eles, segundo se denunciaba na prensa. Se
collemos a década de 1920, a
selección española xogou 32 partidos,
nos que debutaron
92 xogadores, dos que
53 naceran en Euskadi, seguíndolles
con cadanseus 7 os cataláns e os galegos.
 |
| Faro de Vigo publicou esta estampa cos xogadores do Celta na selección |
Un
destes galegos que debutou foi Ramón Polo, e fíxoo o
4 de outubro de 1925 no
Estadio Ferencvaros Torna de
Budapest, nun partido
amigable no que España lle
venceu a Hungría
(0-1). Polo quedou no banco
de inicio, pero saltaría ao campo aos 20 minutos do primeiro tempo
para substituír ao lesionado Chirri. Volvería
participar o 29 de maio de 1927 no
Estadio Metropolitano de
Madrid noutro partido
amigable, nesta ocasión fronte
a Portugal, que rematou con
vitoria local (2-0).
Curiosamente, este encontro
coincidiu o mesmo día que a selección española xogaba outro
amigable en Italia, e desde a Federación consideraron que o xogado
contra Portugal era a selección B, a pesar de contar coa presenza do
Rei Afonso XIII no palco, e en moitas estatísticas non computan
este partido. O que conta é que Ramón
Polo foi titular e xogou os
noventa minutos, e aínda que non conseguiu marcar, un lanzamento seu
foi ao poste da portería portuguesa. A terceira e última
oportunidade chegoulle no seu estadio, en Balaídos, e o rival era de
novo Portugal. O
2 de abril de 1933 xogouse
este encontro amigable que rematou
con vitoria española (3-0), e
no que Polo ocupou praza no banco ata que no minuto 44 tivo que saír
substituíndo a Larrinaga; a prensa fala de moi boa actuación do
corcubionés, a pesar de xogar como extremo e non na súa posición
preferida de interior. Foron,
logo, tres os partidos que
xogou Ramón Polo coa
selección española, pero a
dicir de moitos ben mereceu participar en bastantes máis.
Despois
da súa retirada: militar, actor e adestrador
Retirado
en 1935, Ramón Polo non continuou ligado ao mundo do fútbol, máis
ben parece que foi esquecido por este. Ou así o sinala Luis de
Aldaola no diario As, que a
comezos de 1936 o sitúa traballando como corredor de apostas nun
frontón de pelota vasca en Vigo. O xornalista critica o maltrato que
a cidade viguesa lle dera a quen fora figura do Celta "corto
y rubio como las antorchas".
Pero a chegada da Guerra Civil vai facer que Ramón Polo se integre
no exército franquista, onde logra rápidos ascensos. En outubro de
1937 é nomeado Alférez Provisional, e un ano despois é xa
Alférez; en 1939 Tenente
provisional da Milicia da Falange Española Tradicionalista y de las
J.O.N.S.. Máis tarde chega a Capitán, xa destinado a Lugo, no
Rexemento de Zapadores nº 8, do cuartel de Garabolos, no que
permaneceu ata a súa retirada como militar en 1958. En Lugo tamén
foi secretario da “Obra Sindical Educación y Descanso”.
 |
| Un dos carteis da película con Polo como reclamo |
En
1942
inicia unha nova e
sorprendente andadura no
cine, pois vai ser chamado para unha película sobre o mundo do
fútbol, que vai
levar
por nome Campeones, e
na que participan outros xogadores como Zamora, Quincoces, Gorostiza
ou o tamén galego Pasarín.
A película estaba producida
por Cesáreo González, que fora presidente do
Celta e da Federación Galega
de Fútbol, e na altura
era o
propietario da produtora Suevia Films. O
coruñés Ramón Torrado debutou
como director con este filme que
tivo grande éxito de público, facéndose a "premier" en
Vigo en xaneiro de 1943 coa presenza de toda a familia do Celta. A
actuación de Ramón Polo foi tan destacada que ese mesmo ano xa foi
chamado para outros proxectos
cinematográficos. Foi
o caso de El triunfo del amor
de Manuel Blay, El abanderado
de Eusebio Fernández Ardavín, ou
Eloísa está debajo de un almendro
de Rafael Gil. En
1992, a Semana Internacional de Cine de Lugo vaille render unha
homenaxe a Ramón Polo ao cumprírense os 50 anos da rodaxe de
Campeones.
A
cidade de Lugo converteuse logo da súa retirada na súa nova casa, e
diso tamén se vai aproveitar un dos clubs de fútbol da cidade: a
Ximnástica Lucense. Na temporada 1949-50 Ramón Polo vaise converter
no seu adestrador, na 2ª División Grupo Norte; volverá dirixir
este equipo na temporada 1951-52, na mesma categoría, mais non
consegue evitar o descenso. Descenso que supuxo tamén a desaparición
do club debido aos seus problemas económicos; e na temporada
seguinte vaise desfacer o outro club da cidade, o Polvorín, que
competía na 3ª División. Mais axiña reacciona a afección luguesa
e nese 1953 fúndase o CD Lugo, que vai comezar a competir na 3ª
División ocupando a praza do Polvorín. En 1954 Ramón Polo vai ser
nomeado secretario técnico do novo club lugués, cargo no que bota
ata 1960, cando é fichado polo RC Celta para ocupar o mesmo posto no
club olívico. Era a súa
volta a Vigo e ao club dos seus amores. O seu prestixio permitiulle
desempeñar con mestría o seu labor e ser respectado pola afección
viguesa e galega.
En
1964 a Federación Galega imponlle a Medalla de Ouro ao mérito
deportivo. As homenaxes
sucedíanse nestes anos, e nalgunha delas atribuíronlle a Polo unha
orixe viguesa que axiña foi desmentida desde Corcubión. Ramón
Pais, baixo o pseudónimo de UNO, publicaba un
artigo en La Voz de
Galicia no que afirmaba o
seguinte: "Ramón
Polo Pardo, hijo de Don Baltasar Polo Vázquez y doña Emilia Pardo
Moreira, nació en Corcubión el 13 de abril de 1901, siendo
bautizado en la pila de mármol de Carrara que hay en nuestra iglesia
parroquial y fueron sus padrinos don Ramón Pais Mariño y su esposa
doña Ana López Otero. Corcubioneses hay y muchos, de su época
juvenil, que cuando ya Polo se paseaba triunfante por los campos de
fútbol le gritaban el clásico <<Ra-Ra>> con que aquí
se le conocía, y que él inmediatamente asociaba con los recuerdos
vividos en su villa natal".
A
familia e a súa morte
 |
| A voda foi un acontecemento social en Vigo |
A
vida déralle moitas voltas a Ramón desde que sendo un neno
abandonara Corcubión. A súa única irmá, Emilia, morrería en 1917
cando estaba para facer os 23 anos. Seu pai conseguira asentarse en
Vigo, onde xa era Contramestre
do porto na Comandancia viguesa, e a finais de 1918 colle a baixa por
retiro. Seus irmáns estaban todos emigrados, Alfredo en Cuba e os
demais na Arxentina. O 14 de outubro de 1926 contrae matrimonio na
parroquia de Santa María de Vigo con Carolina Rodríguez Fernández,
filla dun daquela coñecido empresario vigués, José Rodríguez. Foi
seu padriño de voda o seu irmán maior Joaquín, aínda que como
estaba en Buenos Aires estivo representado na figura de seu pai,
Baltasar. O acontecemento
tivo moita repercusión na cidade olívica. Do matrimonio nacerían
tres fillos: Ramón, Rudesindo e Fernando. Os seus últimos anos como
xogador tamén coincidiron coa morte de seus pais. O pai, que volvera
traballar, neste caso na Compañía Xeral de Carbóns de Vigo, morreu
o 20 de xullo de 1932, aos 74 anos de idade, e súa nai fíxoo o 20
de xaneiro de 1934, aos 68 anos; os dous están enterrados no
cemiterio vigués de Pereiró.
 |
| Maleta, caneleiras e botas de Ramón Polo conservadas no Museo do Celta |
En
1948 Ramón levou a alegría de poder ver a seu irmán Alfredo, que
despois de 33 anos en Cuba volveu visitar a súa terra. Mais apenas
catro anos despois dáse a noticia do seu falecemento en terras
cubanas, con tan só 56 anos, cando era dono da “Compañía
Constructora de Tanques y Estructuras S.L.”. Tan só quedaban dous
irmáns vivos, o máis vello, Joaquín, e Ramón. E a este tamén lle
chegou a morte de xeito sorprendente.
O
19 de xuño de 1966, coincidindo o mesmo día que o partido de fútbol
que disputaban en Balaídos as seleccións de España e Bélxica, e
que el como secretario xeral do Celta se encargara de organizar,
morría en Vigo a
primeira gran figura do celtismo, Ramón Polo.
Foi enterrado o día 20 no
cemiterio de San Froilán, na cidade de Lugo, mais
en Corcubión non se esqueceron del como
podemos apreciar pola necrolóxica publicada en
La Voz de Galicia que
vai asinada por "La
afición fubolística de Corcubión y el pueblo en general",
para anunciar un funeral na
vila que o viu nacer. A
memoria futbolística non esqueceu a Polo, que sempre figurou nesas
listas que cada certo tempo se fan para escoller os mellores
futbolistas galegos. En 2010 o RC Celta cubriu o exterior da tribuna
de Balaídos con 16 lonas dos máis destacados celtistas da historia,
e unha delas estaba destinada a Ramón Polo, o
máximo goleador da súa historia, o
rapaz de Corcubión (“Ra-Ra”)
que se converteu en lenda do fútbol galego.
Bibliografía
-
ALDAOLA, Luis de (1936): "Ramón Polo se gana la vida como <<corredor>> de un frontón", Diario As, Madrid, 6 de xaneiro, p. 8.
-
Céltiga nº 84 (25·6·1928) e nº 85-86 (25·7·1928), Buenos Aires.
-
FONDEVILA, Martín de (1928): "El team olímpico uruguayo. A su paso por Vigo, el capitán del equipo dice...", Estampa, Madrid, 1 de maio, p. 9.
-
FREIRE CORDEIRO, Carlos (2012): Todo sobre o fútbol galego, Vigo: Xerais.
-
GORDILLO, J.M. (1992): "Fútbol y cine, de la mano. Se cumplen 50 años del debú del deportista Polo en la pantalla grande", La Voz de Galicia, Lugo, 17 de setembro, p. 72.
-
HEFECE (1966): "Ramón Polo ha muerto", El Pueblo Gallego, Vigo, 21 de xuño, p. 11.
-
LAMELA, Luis (2015): "Ramón Polo Pardo, gran jugador del Celta, otro corcubionés fugaz", La Voz de Galicia, Carballo, 24 de xuño, p. L11.
-
Libro de Bautizados da parroquia de San Marcos de Corcubión
-
MANOLO (1932): "Los grandes equipos. Caída y recuperación del Celta de Vigo", Sparta nº 9, Madrid, 31 de decembro, p. 24.
-
MÉNDEZ DOMÍNGUEZ, L. (1930): "Un distinguido <<sportman>> criollo nos habla del fútbol suramericano", Heraldo de Madrid, Madrid, 24 de maio, p. 10.
-
PAIS ROMERO, Gregorio (2002): "De Primera", La Voz de Galicia, Carballo, 7 de febreiro, p. 17.
-
S/A (1927): "Ramón Polo y el Celta", Gran Vida nº 291, Madrid, 1 de setembro, pp. 1, 11-12.
-
S/A (1934): "¿Para qué sirve el capitán de un equipo de fútbol?", Diario As, Madrid, 19 de marzo, p. 19.
-
SARMIENTO BIRBA, M. (1992): "Ramón Polo. El catedrático chungón del Celta", La Voz de Galicia, A Coruña, Suplemento "Sociedad" nº 118, 20 de setembro, p. VIII.
-
UNO [Ramón Pais] (1965): "Futbolistas de Corcubión", La Voz de Galicia, A Coruña, 5 de setembro, p. 8.
-
VENTURA LADO, Juan (2010): "El Celta coloca a un corcubionés entre los mejores de su historia", La Voz de Galicia, Carballo, 13 de agosto, p. L10.
-
www.fameceleste.com
-
www.yojugueenelcelta.com
-
Prensa: Correo de Galicia (Buenos Aires), El Pueblo Gallego (Vigo), Faro de Vigo (Vigo), Galicia (Vigo), La Voz de Galicia (A Coruña).
